Odpowietrzanie grzejnika można wykonać samodzielnie, bez wzywania hydraulika i bez specjalistycznych narzędzi. Wystarczy kilka minut, żeby przywrócić prawidłowe działanie instalacji i uniknąć strat ciepła. Wielu właścicieli mieszkań i domów odkłada ten temat na później, bo objawy zapowietrzenia bywają mylące albo są bagatelizowane.
W tym tekście wyjaśniam, jak rozpoznać zapowietrzony grzejnik, dlaczego dochodzi do tego zjawiska, jakie narzędzia są potrzebne oraz jak przeprowadzić odpowietrzanie krok po kroku.
Po czym poznać, że grzejnik wymaga odpowietrzenia?
Zbyt duża ilość powietrza w instalacji grzewczej powoduje, że grzejnik przestaje działać prawidłowo. Taki problem da się łatwo zauważyć i usłyszeć. Najczęściej grzejnik nie nagrzewa się równomiernie – ciepło czuć jedynie w jego dolnej części, a góra pozostaje wyraźnie chłodniejsza. W skrajnych przypadkach cały grzejnik może być zimny, mimo że piec lub centrala pracuje normalnie.
Innym sygnałem są odgłosy dochodzące z grzejnika, szczególnie tuż po włączeniu ogrzewania. Jeżeli słychać bulgotanie, syczenie albo delikatne stukanie, to znak, że w instalacji krąży powietrze, które nie zostało usunięte. Taki hałas pojawia się, gdy powietrze przemieszcza się razem z wodą i zaburza jej swobodny przepływ.
W starszych systemach objawy mogą być bardziej subtelne, zwłaszcza jeśli instalacja była modernizowana etapami. Warto wtedy porównać temperaturę kilku grzejników w mieszkaniu – jeśli tylko jeden z nich grzeje słabiej lub nierównomiernie, przyczyna zwykle tkwi właśnie w zapowietrzeniu.
Dlaczego grzejnik nie grzeje równomiernie?
Nierównomierne nagrzewanie grzejnika jest skutkiem zaburzeń w przepływie wody grzewczej. W zdecydowanej większości przypadków winne jest powietrze, które przedostało się do instalacji i zatrzymało w górnej części grzejnika. Woda nie może wypełnić całej powierzchni roboczej, więc grzejnik pracuje tylko częściowo. Taki stan powoduje, że góra jest zimna, a dół wyraźnie ciepły.
W systemach z cyrkulacją grawitacyjną objawy pojawiają się szybciej, bo ciśnienie robocze jest niższe i trudniej przepchnąć powietrze przez instalację. W nowszych układach z pompą obiegową powietrze może krążyć przez jakiś czas, ale ostatecznie i tak zatrzyma się w newralgicznych miejscach – najczęściej właśnie w grzejnikach.
Warto też sprawdzić, czy zawór termostatyczny jest całkowicie otwarty, bo przy jego niedrożności efekt może być podobny. Jeśli jednak zawór działa poprawnie, a mimo to grzejnik nie nagrzewa się równomiernie, przyczyną niemal na pewno jest zapowietrzenie. W takim przypadku konieczne jest odpowietrzenie grzejnika – im szybciej, tym lepiej dla całej instalacji.
Jakie narzędzia będą potrzebne do odpowietrzenia grzejnika?
Do odpowietrzenia grzejnika wystarczy kilka prostych narzędzi. Zwykle występuje tu zawór odpowietrzający z czworokątnym zakończeniem lub mały zaworek z rowkiem pod śrubokręt. W zależności od tego, jaki model został zamontowany, potrzebne będzie jedno z dwóch:
- kluczyk do odpowietrzania – najczęściej pasuje do zaworów w grzejnikach żeliwnych, płytowych i aluminiowych montowanych w instalacjach od lat 90.;
- mały płaski śrubokręt – jeśli zawór ma nacięcie, które przypomina pojedynczy rowek, nie ma potrzeby używania specjalnego kluczyka.
Do tego warto przygotować:
- niewielki pojemnik, np. miseczkę lub słoik – przyda się na wodę, która wypłynie z grzejnika po spuszczeniu powietrza;
- szmatkę lub papierowy ręcznik – zabezpieczy podłogę i ścianę przed przypadkowym ochlapaniem;
- rękawice, jeśli grzejnik jest gorący, a zawór trudny do odkręcenia.
W mieszkaniach w bloku, gdzie instalacja jest zasilana z sieci miejskiej, nie trzeba niczego więcej. W domach jednorodzinnych dobrze jest jeszcze sprawdzić ciśnienie w instalacji po odpowietrzeniu. Jeżeli spadnie, należy uzupełnić wodę do poziomu roboczego. Wtedy konieczny będzie manometr i dostęp do zaworu napełniającego instalację.
Jak bezpiecznie odpowietrzyć grzejnik krok po kroku?
Odpowietrzanie grzejnika to prosta czynność, ale warto wykonać ją dokładnie, żeby nie uszkodzić zaworu i nie doprowadzić do rozszczelnienia instalacji. Cała procedura zajmuje kilka minut i nie wymaga spuszczania wody z całego systemu.
- Krok 1: Zakręć zawór termostatyczny – przed rozpoczęciem odpowietrzania trzeba zakręcić zawór przy grzejniku, żeby odciąć dopływ ciepłej wody. Jeśli zawór ma skalę, ustaw go na „0” lub „zamknięty”.
- Krok 2: Przygotuj pojemnik i szmatkę – pod zaworem odpowietrzającym ustaw naczynie, a ścianę i podłogę zabezpiecz szmatką albo papierowym ręcznikiem. Zawór znajduje się zwykle w górnej części grzejnika, po stronie przeciwnej do zaworu termostatycznego.
- Krok 3: Odkręć zawór odpowietrzający – użyj kluczyka lub śrubokręta, w zależności od modelu. Odkręcaj delikatnie, tylko do momentu aż zacznie syczeć powietrze. Nie wykręcaj zaworu do końca.
- Krok 4: Poczekaj, aż zacznie lecieć woda – powietrze uchodzi pierwsze, a zaraz po nim zacznie wypływać woda. To znak, że grzejnik został odpowietrzony. Kiedy strumień będzie stabilny i bez pęcherzyków, zakręć zawór.
- Krok 5: Otwórz zawór termostatyczny – przywróć poprzednie ustawienie zaworu, by grzejnik znów zaczął pracować. Po kilku minutach można sprawdzić, czy cały jest już równomiernie ciepły.
- Krok 6: Sprawdź ciśnienie w instalacji (jeśli to dom jednorodzinny) – po odpowietrzeniu może spaść ciśnienie w układzie. W takim przypadku należy je uzupełnić do wartości roboczej – zwykle około 1,5 bara.
Czy odpowietrzanie grzejnika zawsze pomaga?
Odpowietrzanie jest skuteczne wtedy, gdy problemem rzeczywiście jest powietrze uwięzione w instalacji. Jeżeli grzejnik jest nierównomiernie ciepły, słychać w nim szumy lub bulgotanie, to odpowietrzenie przynosi efekt natychmiast – ciepło rozchodzi się równomiernie, a hałasy znikają. W takiej sytuacji nie ma potrzeby podejmowania żadnych dodatkowych działań.
Zdarza się jednak, że mimo spuszczenia powietrza grzejnik dalej grzeje słabo lub wcale. Wtedy trzeba sprawdzić inne elementy instalacji, bo przyczyną może być np. zablokowany zawór, osad w rurach albo problem z pompą obiegową. W instalacjach grawitacyjnych warto też sprawdzić, czy cały układ jest dobrze wypoziomowany i nie doszło do zapowietrzenia innych grzejników.
W nowych systemach centralnego ogrzewania, w których montuje się automatyczne odpowietrzniki, zapowietrzanie nie występuje tak często, ale może się zdarzyć np. po uzupełnieniu wody w instalacji. W takim przypadku ręczne odpowietrzenie nadal może być potrzebne, zwłaszcza w grzejnikach położonych najwyżej względem poziomu instalacji.
Kiedy najlepiej odpowietrzać grzejniki – przed sezonem grzewczym czy w trakcie?
Grzejniki warto sprawdzić zanim rozpocznie się sezon grzewczy, szczególnie w budynkach z instalacją wieloletnią lub po przeróbkach. Jeśli powietrze zostało w układzie po poprzednim sezonie, to pierwsze dni ogrzewania ujawnią problem – grzejniki nie będą nagrzewały się równomiernie, a w instalacji mogą pojawić się odgłosy przepływającego powietrza.
Odpowietrzanie wykonane zawczasu pozwala uniknąć problemów przy rozruchu instalacji. Wystarczy uruchomić kocioł na kilka minut, a następnie sprawdzić każdy grzejnik – szczególnie te położone najwyżej. Gdy temperatura wody zacznie rosnąć, łatwo zauważyć, który grzejnik grzeje słabiej i wymaga odpowietrzenia.
W trakcie sezonu grzewczego również można odpowietrzyć pojedyncze grzejniki, jeżeli zajdzie taka potrzeba. W instalacjach z obiegiem zamkniętym nie ma przeciwwskazań do wykonania tej czynności przy działającym systemie, pod warunkiem zachowania ostrożności. W domach jednorodzinnych należy wtedy sprawdzić ciśnienie po zabiegu i w razie potrzeby uzupełnić wodę.
Co zrobić, jeśli grzejnik nadal nie działa po odpowietrzeniu?
Jeżeli po prawidłowym odpowietrzeniu grzejnik nadal pozostaje zimny albo grzeje tylko częściowo, trzeba szukać przyczyny w innych elementach instalacji. Pierwszym krokiem jest sprawdzenie zaworu termostatycznego – mógł się zablokować, szczególnie po dłuższej przerwie w użytkowaniu. W wielu przypadkach wystarczy zdjąć głowicę i lekko poruszyć trzpień zaworu, który może być unieruchomiony przez osad.
Drugim możliwym powodem jest niedrożność w samym grzejniku lub przewodach doprowadzających wodę. Dotyczy to zwłaszcza starych instalacji stalowych, w których wewnętrzne ścianki rury mogły zarosnąć osadem. W takim przypadku przepływ wody jest zbyt słaby, by grzejnik mógł pracować efektywnie.
W domach z własną instalacją warto też spojrzeć na ciśnienie w układzie – jeśli po odpowietrzeniu spadło poniżej 1 bara, grzejnik może przestać się nagrzewać. Trzeba wtedy uzupełnić wodę do wartości roboczej, a następnie uruchomić ogrzewanie i ponownie sprawdzić działanie wszystkich grzejników.
Jeżeli mimo tych czynności problem się powtarza, możliwe, że przyczyną jest błąd w wyregulowaniu instalacji – np. zbyt mały przepływ przez dany obieg. Wtedy najlepiej sprawdzić układ pod kątem równoważenia hydraulicznego, zwłaszcza w budynkach z wieloma grzejnikami na różnych poziomach.
